از میان عوامل طبیعی محیط زیست، باران بیشتر از همه در كشاورزی سرنوشت ساز بوده است، زیرا قسمت عمدای از تولیدات كشاورزی ایران به صورت دیم به عمل می‌آید و زراعت آن نیز به آبهای روان سطحی و قنوات، و در نیم قرن اخیر به چاههای عمیق و نیمه عمیق بستگی داشته است.

در سال زراعی 1374 – 1375ش در سطح كشور 94.332 چاه عمیق، 257.664 چاه نمیه عمیق، 30.759 قنات و 44.450 چشمه وجود داشته كه از جمیع آنها بالغ بر 61.538 میلیون مـ 3 آب تخلیه شده كه قسمت عمده كشور نیز در سال 1375 ش 40.074 میلیون مـ 3 آب خارج شده است كه پس از تولید برق, 14.984 میلیون مـ 3 آن برای كشاورزی استفاده شده است. گفتنی است كه در 1372 ش مساحت زمین‌های زراعتی بالغ بر 15.458.900 هكتار بوده است.

دو منطقه‌ی پست ساحلی در شمال و جنوب كشور را باید غنی‌ترین مناطق از نظر كشاورزی دانست. در مقابل سیستان و بلوچستان با وسعتی كه 3 برابر منطقه‌ی خزری است، تنها 4/1% از كل زمین‌های زراعتی كشور را داراست (البته بخش كوچكی از وسعت این استان پهناور را كه در سیستان واقعی یا دلتای رود هیرمند قرار دارد، باید جزو مناطق غنی و پرنعمت كشاورزی دانست)؛ بقیه مناطق كشور با تفاوت‌هایی میان این دو قطب غنی و فقیر پراكنده‌اند. تنها منطقه‌ای كه از نظر وضع كشاورزی دارای تعادل نسبی است،‌ خراسان است كه با داشتن 5/18% از وسعت كشور، 1/16% از زمین‌های زراعی را در بر دارد. در نواحی پست ساحلی نسبت زراعت آبی و دیم تقریباً برابر است، در حالی كه در نواحی زاگرس و خراسان درصد زراعت‌های دیم بیشتر از آبی است و همین امر باعث می‌شود كه در سال‌های كم باران خسارت‌های سنگینی در این نواحی بروز كند.

محصولات كشاورزی كشور را بر حسب نوع مصرف به دو قسمت عمده تقسیم می‌كنند: 1. محصولات غذایی، شامل غلات، حبوبات، میوه، دانه‌های روغنی و سبزی. 2. محصولات كشاورزی صنعتی، آنهایی كه مصرف غذایی دارد (نیشكر، چغندرقند و چای) و آنهایی كه صرفاً در صنایع به كار می‌رود.