| در میان محصولات غذایی مهمتر از همه گندم، جو و برنج است كه به ترتیب مهمترین مواد غذایی ساكنان سرزمین را فراهم میسازند. گندم ضروریترین ماده غذایی است كه قوت اكثر جمعیت كشور را تشكیل میدهد و كشت آن در همه استانها رایج است، اما با توجه به مقتضیات اقلیمی و مخصوصاً مقدار باران، كشت آن در بیشتر نواحی به صورت دیم است. فصل كاشت آن پاییز و هنگام برداشت آن از بهمن و اسفند در جنوب تا شهریور در شمال تفاوت میكند. در سطح كشور تقریباً از زمینهای زیر كشت به گندم اختصاص دارد كه آن به صورت دیم كاشته میشود. در سال زراعی 1374-1375ش در سطح كشور 6.328.000 هكتار زمین زیر كشت گندم بوده كه 8/35% آن آبی و 2/64% دیم بوده است. در همان سال جمع محصول گندم 10.015.000 تن بوده كه 7/68% آن از كشت آبی و 3/31% از كشت دیم به دست آمده است.
جو نیز مانند گندم در تمامی استانهای كشور بجز گیلان و بخش غربی مازندران به عمل میآید. در سال زراعی 1374-1375 ش در سطح كشور 1.674.000 هكتار زیر كشت جو بوده است (9/36% آن آبی و 1/63% دیم) كه مجموعاً 2.736.000 تن (1/65% آبی و 9/34% دیم)، با عملكرد متوسط برای دیم 903 كیلوگرم در هكتار به دست داده است. در همان سال زراعی 600 هزار هكتار در استانهای شمال كشور زیر كشت برنج بوده كه 2.685.000 تن شلتوك حاصل كرده است.
مراكز مهم تولید انگور، آذربایجان، خراسان، همدان، فارس، قزوین و استان مركزی است و محصول آن در 1375 ش بالغ بر 1.978.000 تن بوده است.
پسته كه درخت آن نیاز كمی به آب دارد و در مقابل شوری زمین مقاوم است، در بیشتر نواحی بیابانی ایران رشد میكند، ولی مهمترین مركز تولید آن كرمان و مخصوصاً رفسنجان است كه 95% محصول كشور را تولید میكند. پس از آن یزد، سمنان، دامغان و قزوین كه پستهی آن شهرت دارد. در 1375 ش تولید آن 260 هزار تن بوده است. بادام در نواحی كوهستانی و نیمه بیابانی و كم آب رشد میكند و در سالهای اخیر افزایش چشمگیر در قیمت آن باعث افزایش سطح كشت آن شده است. مهمترین مراكز تولید آن، آذربایجان و استانهای واقع در منطقهی زاگرس، و مقدار تولید آن در 1375 ش بالغ بر 910 هزار تن بوده است. گردو كه در نواحی سرد كوهستانی مخصوصاً مرتفعات آذربایجان و خراسان و ایران مركزی به دست میآید و میزان تولید آن در 1375 ش 113 هزار تن بوده است. فندق كه سطح زیر كشت آن محدودتر از گردوست، میزان محصول آن در 1375 ش بالغ بر 11 هزار تن بوده، و در آذربایجان و اردبیل به دست آمده است.
خرما در نواحی پست كه زیر مدار عرض شمالی باشند، رشد میكند و در نتیجه نواحی عمدهی رشد آن در جنوب كشور قرار دارد و شامل خوزستان، بوشهر، هرمزگان، فارس، كرمان و بلوچستان است. شمالیترین نقطهای كه خرما به ثمر میرسد، طبس است كه از نظر عرض جغرافیایی حالت استثنایی دارد.
مركبات كه عمدتاً در استانهای شمالی (گیلان و مازندران) و بخشی از استانهای جنوبی تولید میشود و در سالهای اخیر مقداری از آن به خارج، از جمله كشورهای عربی، صادر میشود. در 1375 ش حدود 3.168.000 تن انواع مركبات در كشور تولید شده است.
|